होर्मुज विवाद समाधानतर्फ अमेरिका–इरान वार्ता, दोहामा मंगलबार निर्णायक छलफल

काठमाडौँ । अमेरिका र इरान पछिल्लो तनाव समाधान गर्ने दिशामा अघि बढ्न सहमत भएका छन्। दुवै देशका प्रतिनिधिमण्डलबीच मंगलबार कतारको राजधानी दोहा मा वार्ता हुने तय भएको छ। वार्ताको मुख्य केन्द्र होर्मुज जलडमरूमध्यसँग सम्बन्धित विवाद समाधान रहने बताइएको छ।

अधिकारीहरूका अनुसार दुवै पक्षले हाल सबै प्रकारका सैन्य गतिविधि तथा आक्रमण रोक्ने निर्णय गरेका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्गमा जहाजहरूको निर्बाध आवागमन सुनिश्चित गर्ने उद्देश्यसहित अमेरिका र इरान दुवै तनाव कम गर्ने पक्षमा देखिएका छन्।

यद्यपि, यो सहमति अझै संवेदनशील अवस्थामा रहेको जनाइएको छ। युद्धविराम भएको केवल ११ दिन मात्र भएकाले स्थिति पूर्ण रूपमा स्थिर भइसकेको छैन। अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले इरानले सहमतिका सर्त उल्लंघन गरे पुनः सैन्य कारबाही हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। यहीबीच दुवै देश प्राविधिक तहको वार्ता निरन्तर जारी राख्न सहमत भएका छन्।

यसैबीच, The Wall Street Journal को एक प्रतिवेदनअनुसार इरानका विदेशमन्त्री  अब्बास अराघचीले  प्रारम्भिक शान्ति सम्झौताअनुसार होर्मुज जलडमरूमध्यको यातायात व्यवस्थापनमा इरानको विशेष भूमिका रहने दाबी गरेका छन्। तर अमेरिकी पक्षले उक्त दाबी अस्वीकार गरेको छ।

अमेरिकाले सम्झौताले इरानलाई जलमार्गमाथि पूर्ण नियन्त्रणको अधिकार नदिएको स्पष्ट गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्गमा जहाजहरूको स्वतन्त्र आवागमन सुनिश्चित हुनुपर्ने अडान दोहोर्‍याएको छ।

ओमानको तट नजिकबाट गुज्रिरहेको एक जहाजमाथि इरानले आक्रमण गरेको घटनापछि विवाद थप चर्किएको थियो। इरानले जहाजहरू आफ्नै तटीय मार्ग प्रयोग गरेर आवागमन गर्नुपर्ने धारणा राख्दै आएको छ।

गत जुन महिनामा राष्ट्रपति ट्रम्पले हस्ताक्षर गरेको सम्झौतामा होर्मुज जलडमरूमध्य खुला राख्ने जिम्मेवारी इरानलाई दिइएको उल्लेख छ। साथै, व्यापारिक जहाजहरूको सुरक्षित आवागमन सुनिश्चित गर्न इरानले आवश्यक प्रयास गर्ने तथा समुद्री व्यवस्थापनसम्बन्धी व्यवस्था क्षेत्रीय देशहरूसँग सहकार्य गरेर अघि बढाइने उल्लेख गरिएको छ।