रुसले जहाज वाहक ‘एडमिरल कुज्नेत्सोभ’ को बिदाई गर्दै

काठमाडौँ । रूसले आफ्नो एकमात्र ‘श्रापित’ विमान वाहकलाई अन्तिम बिदाई गर्ने तयारी गरिरहेको छ । सोभियत मूलको एडमिरल कुज्नेत्सोभलाई अब निष्क्रिय पार्ने तयारी भइरहेको छ । अर्थात्, यदि यसलाई निष्क्रिय पारियो भने, रूस विश्वको महाशक्ति हुनेछ जससँग कुनै पनि विमान वाहक हुनेछैन ।यदि यो भयो भने, रूसी नौसेना आधिकारिक रूपमा एक उन्नत सैन्य शक्ति बन्नेछ जससँग कुनै पनि विमान वाहक हुने छैन । लामो समयदेखि मर्मत र प्राविधिक स्तरोन्नतिको प्रक्रियामा रहेको एडमिरल कुज्नेत्सोभ अब रूसी रक्षा मन्त्रालयको लागि बोझ बनेको छ र यसलाई सेवाबाट हटाउन गम्भीर विचार गरिँदैछ ।

रूसी नौसेनाको एडमिरल कुज्नेत्सोभ २०१८ देखि ओभरहल भइरहेको छ । अघिल्ला रिपोर्टहरूले विमान वाहक धेरै वायु रक्षा प्रणालीहरूले सुसज्जित थियो, नयाँ पावर प्लान्ट स्थापना गरिनेर यसको क्याटापल्टहरू मर्मत गरिने बताइएको थियो र यसलाई लडाई-तयार बनाउन उन्नत रूसी हतियारहरू तैनाथ गरिने बताइएको थियो, तर अब पछिल्ला रिपोर्टहरूले रूसले यो विमान वाहकबाट छुटकारा पाउने निर्णय गरेको छ ।

रुसी पत्रिका इज्वेस्टियाले जुलाई ११ मा रिपोर्ट गरे अनुसार अब रुसी रक्षा मन्त्रालयले एडमिरल कुज्नेत्सोभ विमान वाहकलाई स्तरोन्नति गर्ने विचार त्यागेको छ । रिपोर्टले नाम नखुलाइएको स्रोतलाई उद्धृत गर्दै ओभरहल र आधुनिकीकरण कार्यक्रम अब स्थगित गरिएको बताएको छ ।

रिपोर्ट अनुसार, वरिष्ठ रूसी नौसेना अधिकारीहरूले देशको एकमात्र विमान वाहकको निष्क्रियीकरणलाई समर्थन गरिरहेका छन् । रूसी नौसेनालाई परम्परागत विमान वाहकको आवश्यकता नभएको र अहिले विमान वाहकहरू आधुनिक हतियारहरूले सजिलै नष्ट गर्न सकिने हुनाले अब यसलाई बन्द गर्न लागिएको बताइएको छ ।

विमान वाहकहरू अब उच्च-तीव्रता युद्ध परिस्थितिहरूमा कमजोर साबित हुन सक्ने बताइएको छ । यद्यपि तिनीहरूसँग विभिन्न प्रकारका मिसनहरू गर्ने शक्ति छ, विशेष गरी आपूर्ति शृङ्खलाहरू कायम राख्ने र समुद्रमा अतुलनीय गतिशीलता प्रदान गर्ने, तिनीहरूलाई अत्याधुनिक क्षेप्यास्त्रहरूबाट निरन्तर जोगाउन अब असम्भव छ ।

एडमिरल कुज्नेत्सोभ विमान वाहक १९८५ मा सोभियत संघको समयमा सुरु गरिएको थियो । तर यो कहिल्यै सोभियत संघको अपेक्षाहरू पूरा गर्न सकेन । यो सधैं केही समस्याहरूमा फसिरह्यो, त्यसैले यसलाई श्रापित जहाज भनियो । यसलाई १९९१ मा रूसी नौसेनालाई हस्तान्तरण गरिएको थियो र यो जहाज धेरै वर्षसम्म रूसको सैन्य समुद्री शक्तिको प्रतीक रह्यो । यसको अवस्था कहिल्यै अमेरिकी वा फ्रान्सेली विमान वाहकहरूको जस्तो थिएन । यसको अन्तिम परिचालन तैनाती २०१६ मा सिरियामा थियो, जहाँ यसका लडाकु विमानहरूले आतंककारीहरूमाथि सयौं आक्रमणहरू गरे । त्यसबेलादेखि, यो जहाज दुर्घटना, आगजनी, प्रविधि विफलता र बारम्बार मर्मतसँग संघर्ष गरिरहेको छ । यस कारणले गर्दा, यसलाई रूसको ‘श्रापित जहाज’ पनि भनिन्छ ।

यसको मर्मत प्रक्रिया २०१८ मा फेरि सुरु भयो, तर त्यसबेलादेखि यो कहिल्यै डकबाट बाहिर निस्कन सकेको छैन । मर्मतको क्रममा, यसको तैरिरहेको डक एक पटक डुब्यो, जसले गर्दा जहाजको डेकमा २०० वर्ग फिटको प्वाल पर्यो । २०१९ मा, यो विमान वाहकमा ठूलो आगलागी भयो, जसमा दुई जनाको मृत्यु भयो र १४ जना घाइते भए । २०२२ मा फेरि आगो लाग्यो । यी घटनाहरूले एडमिरल कुज्नेत्सोभको मर्मत प्रक्रियालाई अझ लामो र महँगो बनायो । साथै, यसको प्राविधिक पूर्वाधार पनि पुरानो भएको छ, जसमा नयाँ इलेक्ट्रोनिक प्रणालीहरू स्थापना गर्न धेरै गाह्रो भएको छ, तर यसको इन्जिन पनि बदल्न आवश्यक छ र यसको इन्जिन युक्रेनी कम्पनी जोर्या-माशप्रोयेक्टले मात्र बनाउन सक्छ ।