टेलिफोनदेखि डिजिटल युगसम्म : आज विश्व दूरसञ्चार दिवस

काठमाडौं । आज विश्व दूरसञ्चार तथा सूचना समाज दिवस विभिन्न जनचेतनामूलक कार्यक्रम गरी मनाइँदैछ । सञ्चार प्रविधिबारे नागरिकलाई सू–सूचित गर्दै हरेक वर्ष मे १७ तारिखमा यो दिवस मनाउने गरिन्छ ।

सन् १८६५ मे १७ मा आयोजित पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय टेलिग्राफ सम्मेलनले अन्तर्राष्ट्रिय टेलिकम्यूनिकेशन यूनियन (आईटीयू) स्थापनाको आधार तयार गरेको थियो । सोही दिनको स्मरणमा सन् २००५ देखि विश्वभर विश्व दूरसञ्चार दिवस मनाउन थालिएको हो । अहिले यो दिवसलाई ‘विश्व दूरसञ्चार तथा सूचना समाज दिवस’का रूपमा समेत मनाइन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय दूरसञ्चार संगठन अन्तर्गत रहेका १९३ सदस्य राष्ट्रमा यो दिवस विविध कार्यक्रमसहित मनाउने गरिन्छ ।

एक दशकअघिसम्म यो दिवस मुख्यतः दूरसञ्चार सेवाको विस्तारमा केन्द्रित रहने गरे पनि अहिले सूचना प्रविधि, डिजिटल पहुँच, इन्टरनेट सुरक्षा र डिजिटल साक्षरताजस्ता विषयलाई प्राथमिकतामा राख्न थालिएको छ ।

नेपालमा पनि पछिल्ला वर्षहरूमा सूचना तथा सञ्चार प्रविधिको क्षेत्रमा उल्लेखनीय प्रगति भएको छ । एक समय टेलिफोन सुविधा सीमित व्यक्तिको पहुँचमा मात्र थियो । टेलिफोन लाइन जडान गर्न लामो प्रतीक्षा र शक्तिको पहुँच आवश्यक पर्ने अवस्था थियो । तर अहिले मोबाइल फोन र इन्टरनेट सेवा आम नागरिकको दैनिक जीवनको अभिन्न हिस्सा बनेको छ ।

विशेषगरी २०४७ सालपछि प्रजातन्त्र पुनःस्थापनासँगै नेपालमा सूचना प्रविधिको विकास तीव्र गतिमा अघि बढेको मानिन्छ । आधारभूत टेलिफोन सेवाबाट सुरु भएको यात्रा अहिले आधुनिक मोबाइल सेवा, उच्च गतिको इन्टरनेट र डिजिटल सेवासम्म पुगेको छ । सञ्चार प्रविधिको विस्तारले शिक्षा, स्वास्थ्य, व्यापार तथा सार्वजनिक सेवामा समेत व्यापक परिवर्तन ल्याएको विज्ञहरूको भनाइ छ ।