आज साउने सङ्क्रान्ति: स्नान, दान र शिव आराधनासहित देशभर पर्व मनाइँदै

काठमाडौं । सौरमासअनुसार प्रत्येक वर्ष साउन १ गते मनाइने साउने (कर्कट) सङ्क्रान्ति पर्व आज देशभर स्नान, दान तथा धार्मिक आस्थाका साथ मनाइँदैछ।

वैदिक परम्पराअनुसार आज सूर्य मिथुन राशिबाट कर्कट राशिमा प्रवेश गर्दै दक्षिणायनको सुरुआत हुन्छ। माघ १ गते सुरु हुने उत्तरायण र साउन १ गते सुरु हुने दक्षिणायनलाई सनातन हिन्दू धर्ममा विशेष महत्वका साथ मनाइन्छ।

नेपाल कृषि प्रधान मुलुक भएकाले असार महिनाभर खेतबारीमा व्यस्त रहने किसानहरूले साउने सङ्क्रान्तिका अवसरमा परम्परागत रूपमा ‘लुतो फाल्ने’ चलन पनि निर्वाह गर्छन्। हिलोमैलोका कारण लाग्न सक्ने छालासम्बन्धी रोगबाट बच्न यो परम्परा विकास भएको संस्कृतिविद् प्रा. डा. देवमणि भट्टराई बताउनुहुन्छ।

परम्पराअनुसार काग भलायो, कुकरडाइनो, लुतेझार, पानीअमला, कागती, अम्बा र नासपातीजस्ता औषधीय गुण भएका वनस्पति राखेर कण्डारक नामक राक्षसको प्रतीकात्मक पूजा गरिन्छ। त्यसपछि अगुल्टो फाल्दै लुतो हटाउने चलन छ। यस क्रममा नाङ्लो ठटाउने, शङ्ख फुक्ने, घण्ट बजाउने तथा घरको ढोका बन्द गर्ने प्रचलन पनि विभिन्न समुदायमा कायम छ।

साउन महिनालाई भगवान् शिवको विशेष आराधनाको महिना मानिन्छ। यस अवसरमा महिलाहरूले हरियो चुरा, हरियो पोशाक तथा मेहन्दी लगाएर प्रकृतिप्रतिको प्रेम र समृद्धिको कामना व्यक्त गर्ने परम्परा छ।

साउने सङ्क्रान्तिका अवसरमा आज पशुपतिनाथ मन्दिर सहित देशभरका शिवालयमा बिहानैदेखि भक्तजनको उल्लेखनीय भीड लागेको छ।